Çeviride Kültür ve Normlar: Shirley Jackson’ın “Piyango” Öyküsünün Türkçe Çevirisi Üzerine Bir İnceleme Culture and Norms in Translation: A Study of the Turkish Translation of Shirley Jackson’s “The Lottery”
Article Sidebar
Main Article Content
Özet
Çeviri, kaynak metinde verilmek istenen anlamın en yakın karşılığını aktarmak olarak açıklanabilir. Çevirmen kaynak metne yorum getirme sürecinde her iki dilde ortaya çıkan kültür farklılıkları ile karşılaşabilmektedir. Bu farklılıkları aktarma sürecinde çevirmen, kaynak kültüre veya erek kültüre yakın bir çeviri tercihinde bulunabilmektedir. Çevirmenin bu süreçte aldığı kararlar; çevirinin nasıl uygulandığına ilişkin gözlemlere dikkat çeken Betimleyici Çeviri Çalışmaları çatısı altında incelenebilmektedir. Erek odaklı bir yaklaşım ile gerçekleştirildiğinde erek okurun kültürü ve diline yakın bir çeviri gerçekleşir. Shirley Jackson, modern Amerika edebiyatında psikolojik gerilim ve gotik kurgu alanlarında katkılarıyla tanınan bir yazardır. Editör ve çevirmen Berrak Göçer’in Türkçe’ye kazandırdığı çeviri eser Piyango üzerinde çalışılmıştır. Bu çalışmanın amacı, Amerikan yazar Shirley Jackson’un Lottery öyküsünün Türkçe çevirisi, Gideon Toury’nin erek odaklı kuramına ve Peter Newmark’ın kültürel sınıflandırma ve yöntemlerine göre incelenmesidir. Bu çalışmada öncelikle Gideon Toury’nin erek odaklı kuramının sunduğu “öncül normlar”, “süreç öncesi normlar” ve “çeviri süreci normları” kapsamında örnekler verilmiştir. Sonrasında, kaynak metinde geçen kültürel unsurları kapsayan cümleler Peter Newmark’ın kültürel sınıflandırmasına göre gruplandırılmıştır. Aynı cümlelerde yine Newmark’ın hangi çeviri yönteminin kullanıldığı saptanmıştır. Son olarak, bu örnekler Toury’nin betimleyici kuramına göre incelenmiş ve hangilerinin “yeterli” hangilerinin “kabul edilebilir” çeviri olduğu incelenmiştir. Bu sonuçlar ışığında çeviri, hem “yeterli” hem de “kabul edilebilir” olarak nitelendirilebilir.
Article Details
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Referanslar
Bayrak, C. D. (2013, Temmuz 1). Shirley Jackson “Piyango”yu nasıl yazdı? 5Harfliler. https://www.5harfliler.com/shirley-jackson-piyangoyu-nasil-yazdi/
Ece, A. (2013). Erek-odaklı kuram, skopos kuramı ve bağıntı kuramı bağlamında çeviri eğitimi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 26(26), 49–58.
Eken, A. N. (2020, Ağustos 30). Bir Shirley Jackson öyküsü: Piyango (The Lottery) (Bölüm 9) [Podcast bölümü]. Derslik. https://www.buzzsprout.com/1237889/episodes/5201626-bir-shirley-jackson-oykusu-piyango-the-lottery
Gürçağlar, Ş. T. (2011). Çevirinin ABC’si. Say Yayınları.
Jackson, S. (1948, June 26). The lottery. The New Yorker. https://www.newyorker.com/magazine/1948/06/26/the-lottery
Jackson, S. (2020). Piyango ve diğer öyküler (B. Göçer, Çev.). Siren Yayınları. (Orijinal eser 1948’de yayımlandı)
Kurt, G. (2019). Necîb Mahfûz romanlarının Arapçadan Türkçeye çevirilerinin erek odaklı çeviri kuramı ve çeviri stratejileri açısından incelenmesi (Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü).
Newmark, P. (1988). A textbook of translation. Prentice Hall.
Newmark, P. (2010). Translation and culture. In B. Lewandowska-Tomaszczyk & M. Thelen (Eds.), Meaning in translation (pp. 171–182). Peter Lang.
Sarışık, D. (2022). Kafka’nın Ein Landarzt adlı öyküsünün ara dilden çeviri bağlamında karşılaştırmalı analizi. Diyalog Interkulturelle Zeitschrift für Germanistik, 10(1), 149–162. https://doi.org/10.37583/diyalog.1130464
Sert, S. (2019, Eylül 17). Çevirmen Berrak Göçer: Her türlü sistem özgür düşünceden korkar. Gazete Duvar. https://www.gazeteduvar.com.tr/kitap/2019/09/17/cevirmen-berrak-gocer-her-turlu-sistem-ozgur-dusunceden-korkar
Soysal, E. E. (2019). Gideon Toury’nin betimleyici çeviri araştırmaları yöntemi ışığında Furûğ Ferruhzâd’ın “Bahçenin Fethi” adlı şiirinin Türkçe çevirilerinin incelenmesi. Nüsha, (49), 17–44.
Suçin, M. H. (2013). Öteki dilde var olmak: Arapça çeviride eşdeğerlik. Say Yayınları.
Tanrıkulu, L. (2018). Gideon Toury’nin erek odaklı çeviri kuramı ışığında Memduh Şevket Esendal’ın Ayaşlı ve Kiracıları adlı romanının Almanca çevirisinin incelenmesi. Turkish Studies, 13(20), 687–700. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.13897
Toury, G. (1995). Descriptive translation studies and beyond. John Benjamins.
Yazıcı, M. (2005). Çeviribilimin temel kavram ve kuramları. Multilingual.
Yıldız, Ş. (2004). Çeviride eşdeğerlik ve çeviri kuramları bağlamında karşılaştırmalı bir çalışma. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (12), 375–386.
Zeytinkaya, D. (2016). Gideon Toury’nin erek odaklı kuramı ışığında Bedrettin Tuncel’in İnsandan Kaçan başlıklı çevirisi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (4 Özel Sayı 1), 35–47.