إضاءات حول المستوى التركيبيّ للهجة الليبية Libya Diyalektiğinin Sözdizimsel Düzeyi Üzerine İncelemeler

Main Article Content

Doç. Dr. Osman AKTAŞ
Öğr. Gör. Asma Idris ALFASSI

Özet

اللغة ظاهرة إنسانية اجتماعية، وهي أساس التواصل بين أفراد المجتمعات ولها قوانين وأسس عامة تشكل جميع لغات العالم. من بين تلك الظواهر ظاهرة "الازدواج اللغوي"، وهو وجود مستويين في اللغة: المستوى الرسمي المكتوب والمستوى اليومي المنطوق. واللغة العربية كغيرها من اللغات الحية احتوت هذا الازدواج قديما؛ ولكن مع مرور الزمن وصولا لعصرنا الحديث كبُرت الفجوة بين المستوىين الرسمي واليومي للغة؛ وتنادت الأصوات لاعتبار اللهجة العامية لغة رسمية بدلا من اللغة الفصحى .ومن هنا بدأت أهمية دراسة اللهجات العربية الحديثة لتحليل هذه اللهجات وتحديد الفصيح المستعمل فيها، وما هي الأمور التي خالفت فيها الفصحى ولكن لم تخالف فيه العربية؛ حيث وُجد أنها في كثير من جزئياتها هي امتداد للهجات عربية قديمة. في هذه الدراسة، تم إلقاء الضوء على اللهجة الليبية؛ بداية بالتعريف باللغة واللهجة والرابط بينهما، ثم التعريف بليبيا وموقعها وكيف دخلها الإسلام وانتشرت العربية بين أهلها، وتم ذكر العوامل التي أدت إلى تكوين اللهجة الليبية بصورتها الحديثة. بعد ذلك، تم عرضُ المستوى التركيبيّ للهجة الليبية وتحليله، والمقارنة بينه وبين الفصحى، وتمّ رصد أهم المواضيع التي اختلفت بها اللهجة عن الفصحى أو وافقتها.
الكلمات المفتاحية : لغة – لغة عربية – علم اللهجات – لهجات عربية – لهجة ليبيا.

Article Details

Nasıl Atıf Yapılır
AKTAŞ, O., & ALFASSI, A. I. (2026). إضاءات حول المستوى التركيبيّ للهجة الليبية: Libya Diyalektiğinin Sözdizimsel Düzeyi Üzerine İncelemeler. Lisanî İlimler Dergisi, 4(1). https://doi.org/10.5281/zenodo.21041679
Bölüm
Makaleler

Referanslar

Abdüttevvâb, Ramazân. Lahnü'l-ʿâmme ve't-tatavvürü'l-lugavî. Kahire: Mektebetü Zehrâʾi'ş-Şark, 2000.

Bergûsî, Abdüllatîf Mahmûd. et-Târîhu'l-Lîbiyyü'l-kadîm. ts.

Beşer, Kemâl. Dirâsât fî ʿilmi'l-luga. Kahire: Dâru Garîb li't-Tıbâʿa ve'n-Neşr ve't-Tevzîʿ, ts.

Dayf, Şevkî. Târîhu'l-edebi'l-ʿArabî. 10 Cilt. Kahire: Dâru'l-Meʿârif, 1. Basım, 1960.

Ebû Huşeym, Havvâ. el-Ems̱âlü'ş-şaʿbiyye fî Lîbiyâ. Cîze: Matbaʿatü'l-ʿUmrâniyye li'l-Ofset, 2014.

el-Meclisü'l-Aʿlâ li'l-Lugati'l-ʿArabiyye. el-Fushâ ve ʿÂmmiyyâtühâ. منشورات المجلس, 2008.

el-Meclisü'l-Aʿlâ li'ş-Şuʾûni'l-İslâmiyye (Mısır). el-Mevsûʿatü'l-İslâmiyyetü'l-ʿâmme. Kahire, 2003.

Enîs, İbrâhim. Fî'l-lehecâti'l-ʿArabiyye. Kahire: Mektebetü'l-İngilû el-Mısriyye, 2003.

Galâyînî, Mustafa b. Muhammed Selîm. Câmiʿu'd-dürûsi'l-ʿArabiyye. Beyrut: el-Mektebetü'l-ʿAsriyye, 1993.

Hasen, Abbâs. en-Nahvu'l-vâfî. Kahire: Dâru'l-Meʿârif, ts.

Hassân, Temmâm. el-Lugatü'l-ʿArabiyye mebnâhâ ve maʿnâhâ. Kahire: ʿÂlemü'l-Kütüb, 5. Basım, 2006.

Hâşimî, Seyyid Ahmed. el-Kavâʿidü'l-esâsiyye li'l-lugati'l-ʿArabiyye. Beyrut: Dâru'l-Maʿrife, 2011.

Hâtır, Muhammed Ahmed. Fî'l-lehecâti'l-ʿArabiyye. Kahire: Matbaʿatü'l-Hüseyn el-İslâmiyye, 1979.

Hicâzî, Mahmûd Fehmî. ʿİlmü'l-lugati'l-ʿArabiyye. Kahire: Dâru Garîb li't-Tıbâʿa ve'n-Neşr ve't-Tevzîʿ, ts.

Hilâl, Abdülgaffâr Hâmid. el-Lehecâtü'l-ʿArabiyye neşʾeten ve tetavvuran. Kahire: Mektebetü Vehbe, 2. Basım, 1993.

İbn Manzûr, Muhammed b. Mükerrem b. Ali. Lisânü'l-ʿArab. 15 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdır, 3. Basım, ts.

Kerîm, Muhammed Riyâd. el-Muktadab fî lehecâti'l-ʿArab. 1996.

Küreyyim, Vâil Muhammed Riyâd. Muʿcemu sahîhi lahni'l-ʿâmme. Riyad: Dâru Vücûh li'n-Neşr ve't-Tevzîʿ, 2017.

Ömer, Ahmed Muhtâr. Muʿcemü'l-lugati'l-ʿArabiyyeti'l-muʿâsıra. Kahire: ʿÂlemü'l-Kütüb, 2008.

Saʿîd, Nefûse Zekeriyyâ. Târîhu'd-daʿveti ile'l-ʿâmmiyye ve âsâruhâ fî Mısr. İskenderiye: Dâru Neşri's-Sekâfe, 1964.

Sâlih, Subhî İbrâhim. Dirâsât fî fıkhi'l-luga. Beyrut: Dâru'l-ʿİlm li'l-Melâyîn, 1. Basım, 1960.

Sicistânî, Ebû Dâvûd Süleyman. Sünenü Ebî Dâvûd. Thk. Muhyiddin Abdülhamîd. Beyrut: el-Mektebetü'l-ʿAsriyye, ts.

Süyûtî, Celâleddîn Abdurrahman b. Ebû Bekr. Hemaʿu'l-hevâmiʿ fî şerhi Cemʿi'l-cevâmiʿ. Mısır: el-Mektebetü't-Tevfîkıyye, ts.

Şuʿayre, Muhammed Abdülhâdî. "Lîbiyâ (el-İsm ve medlûlâtühü't-târîhiyye)". el-Matbaʿatü'l-Ehliyye Bingâzî 1 (1958).

Vâfî, Ali Abdülvâhid. ʿİlmü'l-luga. Kahire: Nahdatü Mısr li't-Tıbâʿa ve'n-Neşr, 1. Basım, ts.

Zâvî, Tâhir Ahmed. Târîhu'l-fethi'l-ʿArabî fî Lîbiyâ. Beyrut: Dâru'l-Medâri'l-İslâmî, 4. Basım, 2004.

Zebîdî, Muhammed Murtazâ el-Hüseynî. Tâcü'l-ʿarûs min cevâhiri'l-kâmûs. 40 Cilt. Kuveyt: Vizâretü'l-İrşâd ve'l-Enbâʾ fi'l-Kuveyt, 2001.

Zemahşerî, Ebü'l-Kâsım Mahmûd b. Ömer. Esâsü'l-belâğa. Beyrut: Dâru'l-Kütübi'l-ʿİlmiyye, 1998.